Dlaczego firma w restrukturyzacji nie otrzyma kredytu bankowego? Poznaj bariery i alternatywy

Braki w płynności finansowej w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego to wyzwanie, z którym mierzy się większość dłużników. Firma w restrukturyzacji nie otrzyma tradycyjnego kredytu bankowego, ponieważ z punktu widzenia prawa bankowego oraz wymogów nadzorczych MSSF 9 jest uznawana za podmiot niewypłacalny lub zagrożony niewypłacalnością, co automatycznie wyklucza ją z pozytywnej oceny zdolności kredytowej.

Brak dostępu do długów bankowych nie oznacza jednak paraliżu operacyjnego. Na rynku istnieją dedykowane instrumenty alternatywne oraz państwowe programy osłonowe, które pozwalają bezpiecznie uwolnić gotówkę bez naruszania prawa.

Systemowe bariery finansowania bankowego

Udzielenie kredytu przez bank komercyjny dłużnikowi będącemu w trakcie restrukturyzacji ograniczone jest przez bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa oraz rygorystyczne normy ostrożnościowe.

1. Ustawowy brak zdolności kredytowej

Zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, bank jest zobowiązany uzależnić przyznanie kredytu od zdolności kredytowej dłużnika. Definiuje się ją jako zdolność do spłaty zaciągniętego długu wraz z odsetkami w terminach ustalonych w umowie.

Sam fakt otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego – czy to postępowania o zatwierdzenie układu (PZU), układowego czy sanacyjnego (art. 2–3 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne) – stanowi formalne potwierdzenie, że przedsiębiorca stał się niewypłacalny lub zagrożony niewypłacalnością (art. 6 Prawa restrukturyzacyjnego). To automatycznie dyskwalifikuje firmę w systemach scoringowych banku.

Ustawodawca przewidział co prawda wyjątek w art. 70 ust. 2 Prawa bankowego, pozwalający na kredytowanie podmiotu bez zdolności kredytowej, jednak wymaga to ustanowienia szczególnego zabezpieczenia oraz przedstawienia rzetelnego programu naprawczego. W praktyce banki komercyjne niezwykle rzadko korzystają z tej ścieżki.

2. Standardy MSSF 9 i odpis na straty (Koszyk 3)

Kluczową przeszkodą są międzynarodowe standardy sprawozdawczości finansowej, a dokładnie MSSF 9. Otwarcie restrukturyzacji nakazuje bankowi zaklasyfikowanie ekspozycji dłużnika do Koszyka 3 (Stage 3 – kredyty z utratą wartości).

Powoduje to konieczność natychmiastowego zawiązania przez bank 100% rezerw na przewidywane straty kredytowe. Udzielenie nowego finansowania podmiotowi z Koszyka 3 bezpośrednio obciąża kapitał własny banku i obniża jego wskaźniki płynnościowe, czyniąc transakcję nieopłacalną biznesowo.

3. Taktyki wyjścia banków (Soft i Hard Exit)

Wobec problemów dłużnika banki nie tylko odrzucają nowe wnioski, ale starają się zamknąć dotychczasowe ekspozycje na podstawie art. 75 Prawa bankowego:

• Soft exit: Sukcesywne obniżanie limitów w rachunku bieżącym i odmowa odnawiania linii kredytowych.
• Hard exit: Natychmiastowe wypowiedzenie umowy i postawienie całej wierzytelności w stan natychmiastowej wymagalności.

Alternatywne instrumenty rynkowe – jak pozyskać gotówkę?

Gdy drzwi banków zostają zamknięte, przedsiębiorstwa w restrukturyzacji muszą skierować uwagę na pozabankowe instrumenty finansowe. Opierają się one na analizie twardych aktywów lub wiarygodności kontrahentów, a nie na ocenie scoringowej dłużnika.

Faktoring restrukturyzacyjny

Faktoring polega na zamianie wystawionych faktur sprzedażowych na gotówkę. Nie jest to dłużny kredyt, lecz usługa zarządzania i sprzedaży wierzytelności.

• Faktoring jawny: Kontrahent jest informowany o cesji i dokonuje płatności bezpośrednio do faktora. Jest to tańsze rozwiązanie, pomagające utrzymać dyscyplinę płatniczą.
• Faktoring cichy: Przeznaczony dla firm, które nie chcą ujawniać restrukturyzacji swoim partnerom. Faktorant samodzielnie przekazuje środki po ich otrzymaniu od klienta.

Podstawowym kryterium badania dla firmy faktoringowej nie jest sytuacja bilansowa firmy w restrukturyzacji, ale jakość i rating kredytowy jej odbiorców (płatników faktur).

Leasing operacyjny a leasing finansowy w restrukturyzacji

Mechanizm leasingu zwrotnego (sale-and-leaseback) pozwala na sprzedaż własnego środka trwałego (maszyny, nieruchomości, floty) firmie leasingowej i natychmiastowe wzięcie go w użytkowanie. Pozwala to na uwolnienie zamrożonego kapitału.

Należy jednak pamiętać o kluczowym rozróżnieniu prawnym na gruncie Prawa restrukturyzacyjnego:

• Leasing operacyjny: Traktowany jest jak umowa najmu/dzierżawy. Raty powstałe po otwarciu postępowania muszą być regulowane na bieżąco. Opóźnienia mogą skutkować wypowiedzeniem umowy i odebraniem przedmiotu leasingu przez finansującego.
• Leasing finansowy: Na gruncie restrukturyzacyjnym jest traktowany jak sprzedaż na raty. Zobowiązania powstałe przed dniem otwarcia postępowania podlegają zamrożeniu i są objęte układem z mocy prawa.

Fundusze Private Debt

Dla większych podmiotów alternatywą są prywatne fundusze długu. Oferują one droższe, ale elastyczne pożyczki pomostowe zabezpieczone np. hipoteką pierwszego stopnia. Wymagają one jednak dostarczenia precyzyjnego testu zaspokojenia.

Publiczne programy wsparcia (Polityka Nowej Szansy – ARP)

Przedsiębiorcy w restrukturyzacji nie mogą korzystać z rynkowych gwarancji de minimis udzielanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), gdyż w świetle Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 są kwalifikowani jako „podmioty w trudnej sytuacji”.

Dedykowanym narzędziem państwowym jest program Polityka Nowej Szansy (PNS) realizowany przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. (ARP S.A.):

Środki z ARP mogą finansować m.in. wypłatę wynagrodzeń pracowników (przez okres do 2 lat) lub deficyt w kapitałe obrotowym.

Prawna ochrona nowego finansowania po nowelizacji

Udzielanie finansowania dłużnikowi w restrukturyzacji niesie ryzyko dla inwestora lub pożyczkodawcy. Aby zachęcić rynek do wspierania firm w procesach naprawczych, ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo restrukturyzacyjne (wdrażająca postanowienia unijnej Dyrektywy Drugiej Szansy) wprowadziła silne mechanizme ochronne:

1. Bezpieczeństwo nowego finansowania (Art. 324-325 Prawa restrukturyzacyjnego): Środki finansowe udzielone za zgodą sędziego-komisarza lub rady wierzycieli w toku postępowania nie mogą zostać uznane za bezskuteczne wobec masy upadłościowej, nawet w przypadku niepowodzenia restrukturyzacji i późniejszego ogłoszenia upadłości.
2. Mechanizm Cross-Class Cram-Down (CCCD): Pozwala sądowi na zatwierdzenie układu mimo sprzeciwu części grup wierzycieli (np. banków posiadających zabezpieczenia rzeczowe), jeśli z dołączonego testu zaspokojenia (art. 10a Prawa restrukturyzacyjnego) wynika, że wierzyciele ci zostaną zaspokojeni w wyższym stopniu niż w scenariuszu upadłościowym.

Podsumowanie i Wnioski

Odmowa przyznania kredytu bankowego dla firmy w restrukturyzacji wynika bezpośrednio z wymogów art. 70 Prawa bankowego oraz wymogów MSSF 9. Utrata dostępu do tradycyjnych linii kredytowych nie eliminuje jednak możliwości odzyskania płynności.

Wykorzystanie faktoringu restrukturyzacyjnego, leasingu zwrotnego oraz środków z programu Polityki Nowej Szansy ARP, połączone z prawną ochroną nowego finansowania, stanowi skuteczne narzędzie w bezpiecznym przeprowadzeniu przedsiębiorstwa przez proces układowy.

Szukasz stabilnego finansowania w trakcie restrukturyzacji? Przeanalizuj z ekspertem opcje faktoringu i wsparcia ARP. Skontaktuj się z zespołem Just DATA i odzyskaj płynność finansową swojej firmy już dziś!

FAQ (Najczęściej Zadawane Pytania)